O umiejętności życia

Życie można przeżyć na różne sposoby - radośnie, nie przejmując się niczym, smakując każdą mijającą chwilę lub też rozważnie, jakby każdy dzień miał być ostatnim dniem naszego życia. Chcemy być szczęśliwi, ale czy potrafimy znaleźć szczęście w tym, co nas otacza, w naszej codzienności, pośród trudnych wyborów, jakich zmuszeni jesteśmy dokonywać Sami siebie pytamy, jak żyć, by odnaleźć w sobie spokój ducha i niezmąconą radość, ale nie my pierwsi zadajemy takie pytania. Na przestrzeni wieków wskazówek szukano u teologów i filozofów. U progu XXI wieku Tadeusz Gadacz - filozof, śladem dawnych nauczycieli mądrości, uczy siebie i nas, trudnej sztuki życia. WPROWADZENIE Siedzę na życiu niczym kiepski jeździec na koniu. Jedynie łagodności konia zawdzięczam to, że nie zostaję teraz zrzucony1. (L. Wittgenstein, Uwagi o religii i etyce) Żyć trzeba umieć. Jakże często bowiem żyć nie umiemy. Dobre życie jest umiejętnością. Jesteśmy biegli w wielu umiejętnościach, ale mało kto opanował umiejętność życia. "Człowiek zajęty najmniej jest zdatny do życia, ponieważ żadna umiejętność nie jest trudniejsza niż umiejętność życia. Biegłych w innych umiejętnościach jest wszędzie wielu, niektóre z nich nawet młodzi opanowali do tego stopnia, że i sami mogliby innych nauczać. Żyć jednak trzeba się uczyć przez całe życie, a czym zapewne jeszcze bardziej się zdziwisz, przez całe życie trzeba się uczyć umierać"2. Warunkiem umiejętnego życia jest myślenie. Ono właśnie odróżnia człowieka od zwierząt. Dlatego "bezmyślnym życiem żyć człowiekowi nie warto"3. Myśląc o życiu, możemy uczyć się go, gdyż na tę umiejętność nigdy nie jest za późno. Najczęściej bowiem dowiadujemy się, czym jest życie, gdy właściwie musimy powiedzieć, że dobiegło ono końca. Książkę, którą ośmielam się zaproponować czytelnikom, pisałem przez długi czas, publikując "po drodze" większą jej część w różnych czasopismach i pracach zbiorowych. Składają się na nią fenomenologiczne analizy różnych doświadczeń ludzkiej egzystencji, zilustrowane bliskimi mi, pięknymi i celnymi myślami tych filozofów, z którymi odczuwam pokrewieństwo duchowe (m.in. Platona, Seneki, B. Pascala, S. Kierkegaarda, S. Weil, E. Lévinasa, J. Tischnera). Nie próbuję w nich dawać łatwych rozwiązań, gdyż takich nie znam. Sądzę, że żyć umiejętnie to być świadomym tajemnicy i powagi ludzkiej egzystencji, jej antynomii i paradoksów. Bardziej stawiać pytania, niż formułować proste odpowiedzi. Jedno wszakże nie ulega dla mnie wątpliwości: że istotą życia umiejętnego jest dobro i nadzieja. Nauczył mnie tego mój mistrz, ks. prof. Józef Tischner. Jemu chciałbym dedykować tę książkę, by przynajmniej w ten symboliczny sposób zacząć spłacać mu dług wdzięczności za naukę obowiązku myślenia. Słowa wdzięczności chciałbym także skierować do prof. Stanisława Grygiela, mojego pierwszego nauczyciela filozofii, który zafascynował mnie miłością mądrości.